e-streszczenia.com

Antyk XIX wiek pne do V wieku naszej ery.
Babilon: 2000 pne, \"Gilgameusz i Eunmalisz\"
Grecja:
1.epika - Homer, rapsodowie, oidowie- śpiewacy
2.liryka - Symonides, Tyrtejos, Safona, Tespis
3.dramat - Ajschylos, Sofokles, Eurypides, Arystoteles
4.filozofia - Sokrates, Arystoteles, Zenon z Kition (stoicyzm)
Rzym:
1.literatura: Wergiliusz, Horacy, Owidiusz
2.filozofia: Seneka, Marek Aureliusz

Największy wpływ na sztukę Grecji miała cywilizacja osiadła na na Krecie .W 20 w. pne. centrum sztuki były Mykeny tu powstały słynne złote maski ,nakładane na twarze zmarłych wodzów i królów.
Mieszkańcami Myken byli Achajowie,lud wojowniczy .W stylu wykształconym pzez nich dominowały:sceny walki oraz polowań,umieszczane na złotych naczyniach oraz na mieczach z brązu.Pozostały po nich budowle (podziemne ,naziemne grobowce oraz cytadele.
W 12w.pne. nastąpił okres zamętu i migracji.Wyłonił się nowy model społeczeństwa (miasto-państwo) oraz rodzaj sztuki ,który obecnie kojarzony jest ze sztuką starożytnej Grecji.
-dostojny charakter związany z religią(przedstawianie bogiń i bogów jako obdarzonych nadprzyrodzoną mocą ludzi).Dlatego ówczesna sztuka koncentrowała się na postaci człowieka.
Najbardziej znaną dziedziną sztuki jest rzeźba.Największe i najznamienitsze pochodzą z 7 w. pne.(wpływy Egiptu).Pierwszy okres greckiej rzeźby twał do mniej więcej 480 r.pne. i nazywany jest obecnie okresem archaicznym.Charakterystyczne są dla niego rzeźby przedstawiające wyprostowane postaci nagich chłopców(kuros) oraz odzianych dziewcząt(kore).Uwecześni artyści nie potrafili oddać w kamieniu poważnego wyrazu twarzy ,dlatego rzeźby mają na ustach szeroki uśmiech.
W latach 480-323r. pne. mamy doczynienia z tak zwanym okresem klasycznym.Rzedźba rozwijała się w niesłychanie szybkim tempie .Proste posągi stojących ludzi zostały zastąpione przez postaci zatrzymane niejako w ruchu,w swoich naturalnych pozach.Przykładem morze być WŁÓCZNIK(DOROFOROS),czy APOLLO stojący w świątyni Zeusa w Olimpii.
Najsłynniejsze rzeźby i posągi pochodzą ze świątyni Ateny Partenos,
czyli Partenonu, największej ze świątyń znajdujących się na Akropolu.Świątynie te zostały zbudowane w drugiej połowie 5 w. pne.
Greckie świątynie były nadzwyczaj proste.Zbudowane były na planie prostokąta otoczonego kolumnami i zwieńczonego spadzistym dachem.Wyróżniamy 3 porządki :prosty ,masywny -dorycki ,joński z chzrakterystycznymi spiralnymi głowicami,koryncki zwieńczony liśćmi akantu.
Cechą greckiej architektury są, genialne wyczucie proporcji oraz wyostrzonej świadomości perspektywy.
Malarsatwo starożytnych greków przetrwało jedynie na glinianych naczyniach .Malowidła zdobiące naczynia są dla nas podstawowym źródłem wiedzy na temat codziennego życia Greków.
W 4w.pne. za sprawą Praksytelesa kobiecę ciało zaczęło odsłaniać swoje wdzięki.A tacy twórcy jak Skopas czy Lizyp ,zaczęli tworzyć indywidualne portrety,nie bojąc się przedstawiania malujących się na twarzach uczuć.Innym znakiem nowego ducha był kolosalnych rozmiarów grobowiec ,zbudowany przez Mauzolosa.
Począwszy od 334r.pne. podboje Aleksandra Wielkiego rozprzestrzeniły kulturę Greków na cały Bliski Wschód,od Egiptu aż po zachodnie Indie.
Rok 323 traktuje się jako koniec ery klasycznej(upadek imperium Aleksandra) a jednocześnie początek kultury hellenistycznej,w której wiodącą rolę odgrywały wielkie państwa(Egipt czy imperium Seleucydów w Syrii).Stały się one ważniejszymi ośrodkami kultury greckiej niż sama Grecja.Cechy sztuki hellenistycznej:
-nie ukrywano brzydoty,bólu i strachu
-zdarzały się postaci groteskowe ,coraz więcej miejsca poświęcano też uczuciom
Rzymianie podziwiali i naśladowali kulturę Greków rozpowszechnili ją wcałym swoim imperium .Rzymianie jako twórcy ustępowali Grekom,stworzyli jednak swój własny ,bardzo realistyczny styl w rzeźbie (portetymaski przedsytawiające ich przodków).
Większość pozostałych rzeźb ,utrzymana była w stylu hellenistycznym.
Charakterystyczne dla rzymskiego rzeźbiarstwa były natomiast łuki i kolumny triumfalne, pokryte porywającymi scenami uwięczniającymi zwycięstwa i zdobycze imperium.
Architektura Rzymian była bardziwej zaawansowana technicznie niż grecka.Zdumiewające były takie budowle jak drogi, akwedukty, mosty, i systemy kanalizacyjne.
Na obrazach odnalezionych w Pompejach widać ,że ówcześni artyści nie mieli kłopotów z zasadami perspektywy,swobidnie operowali barwami,potrafili wykorzystać efekt złudzenia optycznego .
Rzymianie osiągneli również mistrzostwo w układaniu mozaiki.

Mit - wypowiedż zazwyczaj narracyjna wyrażająca i organizująca wierzenia danej społeczności, dzięki mitycznym formom myślenia to, co niejasne zostaje wyjaśnione i przybliżone.
Rodzaje mitów:
- teogeniczne (gr.theos \"bóg\", giganomai \"staje się, powstaje\") mówiły o powstaniu i naturze bogów
- kosmogeniczne (gr.kosmos \"świat\") powstanie świata i jego początek
- antropogeniczne (gr.anthropos \"człowiek\") powstanie człowieka
- genealogiczne (gr.genealogia \"historia rodu, rodowód\") mówiły o powstaniu zbiorowości ludzkich czy instytucji społecznych (np.norm społecznych czy obyczajów).
Funkcje mitów:
- poznawcze - wyjaśniały niezrozumiałe zjawiska przyrody
- światopoglądowe - jako podstawa wierzeń religijnych
- sakralne - poprzez powiązanie z kultem bóstw i rytualnych obrzędów
- miały nadać sens ludzkiemu działaniu

Filozofia:
SOKRATES - zajmował się tylko człowiekiem. Zajmowało go jedynie to, co można było ulepszyć, czyli działał na polach etyki i logiki.
Jego poglądy etyczne można sformułować w trzy główne tezy: Cnota jest dobrem bezwzględnym. Cnota to według Sokratesa moralne zalety człowieka, właściwe tylko gatunkowi ludzkiemu, takie jak: sprawiedliwość, odwaga, panowanie nad sobą. Człowiek powinien zabiegać o dobro najwyższe nie licząc się z niebezpieczeństwami czy śmiercią, poświęcając dobra niższe i pozorne. Sokrates był pierwszym, który wyróżnił dobra moralne. Cnota wiąże się z pożytkiem i szczęściem. Sokrates widział związek pożytku z dobrem. Tylko to co dobre może być pożyteczne. Podobnie miał się stosunek dobra do szczęścia: szczęście wynika z cnoty. Cnota jest wiedzą. Wszelkie zło pochodzi z nieświadomości: nikt umyślnie i z świadomością zła nie czyni. Wniosek: ludzie dążą do szczęścia i pożytku - prawdziwe szczęście i pożytek daje tylko dobro - prawdziwym dobrem jest cnota. Cnota, szczęście i rozum są nierozłączne.
PLATON - był idealistą, twierdził, że we wszystkich dziedzinach bytu i działania obok pierwiastków realnych, które są przemijające istnieją pierwiastki idealne, które są wieczne, i że pierwiastki idealne mają przewagę nad realnymi. Na czele jego filozofii stało pojęcie idei, a także dobra i duszy. Platon był przekonany, że istnieje byt idealny a byt realny jest od niego zależny. Dusza istnieje niezależnie od ciała a ciało jest niższe i zależne od niej. Złączenie z ciałem nie jest dla duszy niezbędne. Platon był przekonany, że istnieje wiedza wrodzona, rozumowa, niedoświadczalna i że wiedza zmysłowa jako zależna i niepewna musi jej być podporządkowana. Platon uważał, że właściwym celem człowieka są dobra idealne, i że dobra realne, jako niższe, powinny im być podporządkowane i traktowane tylko jako środki. Jednocześnie twierdził, że poprzez cele realne, względne, skończone, doczesne można w końcu osiągnąć cele idealne, wieczne.
ARYSTOTELES - unikał rozwiązań skrajnych, był skłonny do uznania cząstki prawdy, jaka w każdym z rozwiązań tkwi. Arystoteles twierdził, że nie ma innych rzeczy niż realne, lecz ich osnową jest idealna ich istota. W rzeczach jednostkowych należy szukać ogólnej ich istoty. Poznanie odbywa się według Arystotelesa empirycznie, przy udziale zmysłów, lecz wyniki tego poznania są całkowicie realne. W etyce najwyższym dobrem nie jest cnota a szczęście. Szczęście rozumie się nie jako doznawanie przyjemności, ale jako działalność godną człowieka, rozumną i cnotliwą. Przez cnotę należy dochodzić do szczęścia. Od Arystotelesa pochodzi podział filozofii, wyodrębnienie logiki, opracowanie psychologii, nowe pojęcia metafizyczne takie jak: forma, materia, Bóg, energia.
STOICY - za najwyższe szczęście i dobro człowieka uznali cnotę (ten kierunek był pogłębieniem myśli Sokratesa). Stoicy głosili niezależność człowieka od natury i zgodność z nią. Szczęścia można według nich być całkowicie pewnym tylko gdy opanuje się zewnętrzne okoliczności lub się od nich uniezależni. Ponieważ to pierwsze było niewykonalne należało się od nich uniezależnić - należy zapanować nad sobą. Cnota to dobro jedyne - wszystko poza nią, na przykład pieniądze lub sława, może być źle użyte i dlatego dobrem nie jest. Cnota nie polega stopniowaniu. Albo się ją ma albo nie. Aby dążyć do szczęścia należy zobojętnieć na dobra doczesne i kierować się w życiu wyłącznie rozumem a nie emocjami. Ideałem stoików był mędrzec, żyjący cnotliwie a przez to bogaty wewnętrznie i wolny, obojętny na emocje i uczucia, ni e przywiązujący wagi do dóbr materialnych.
EPIKUREIZM - Punktem wyjścia dla epikurejczyków było założenie, że szczęście jest największym dobrem. Według nich szczęście polega na doznawaniu przyjemności a nieszczęście na doznawaniu cierpienia. Do szczęścia wystarczy jednak w zupełności brak cierpienia. Zdrowie ciała i spokój duszy zapewniają radość. Według epikurejczyków dobra, które posiadamy powinniśmy używać docześnie, bo dobro jest przemijające i jednorazowe - nie ma co liczyć na przyszłe bytowanie (\"carpe diem\" - chwytaj dzień). Są dwa zasadnicze sposoby na szczęście: cnota i rozum. Są to jednak tylko środki, i same w sobie nie są cenne. Człowiek nie powinien poddawać się myślom, gdyż te łatwo błądzą i dostarczają nowych cierpień. Wewnętrzny spokój, rozumne i cnotliwe życie prowadzą do osiągnięcia osobistego szczęści, które z kolei przyczynia się do szczęścia ogółu.

TEATR GRECKI:
a)tragedia grecka:
Tragedia była gatunkiem najwyżej cenionym przez starożytnych. Części składowe tragedii:
prologos- informacje o wydarzeniach sprzed akcji wygłaszane przez aktora
parodos- wejście chóru
epeisodia- poszczególne epizody oddzielone
stassimonami- wypowiedziami chóru,
exodos- wyjście chóru
Obowiązywała zasada trzech jedności: miejsca, czasu i akcji.
Bohaterowie tragedii znajdują się w sytuacji trudnej, bez wyjścia. Są uwikłani w konflikt pomiędzy własnym działaniem a siłami wyższymi: losem, prawami historii, normą moralną. O sytuacji bohaterów decyduje los, fatum. Istotą tragedii jest konflikt tragiczny. Polega on an istnieniu przeciwstawnych, równorzędnych racji, pomiędzy którymi nie ma wyboru. Każde posunięcie zbliża bohatera do katastrofy.
Podstawowym pojęciem tragedii jest katharsis, czyli dosłownie oczyszczenie, stanowiące cel tragedii. Jest to stan wywołany wpływem tragedii, która ukazując ludzkie dramaty wzbudza litość i trwogę. Przeżycie katharsis miało usunąć z duszy widza wszelkie negatywne uczucia i emocje. Po części wstępnej następowało zawiązanie akcji, później zaś kolejne perypetie prowadziły do katastasis (spiętrzenie trudności) i w końcu do katastrofy głównego bohatera.
b)teatr grecki:
Budowla teatralna składała się z półkolistej, amfiteatralnej widowni. U stóp amfiteatru znajdowała się okrągła powierzchnia zwana orchestrą, na której poruszał się chór. Poza orchestrą naprzeciw środkowych miejsc widowni znajdowało się podwyższenie zwane proskenion. Na nim wznoszono budynek, którego front przypominł świątynię lub pałac. Była to skene. Akcję można było rozgrywać na trzech poziomach: orchestra, proskenion i dach skene.